Dòng tiền toàn cầu¶

Tổng quan

Giai đoạn 2023-2025 chứng kiến dòng tiền toàn cầu có nhiều biến động lớn: dòng tiền kỷ lục chảy vào money market funds Mỹ ($6+ nghìn tỷ), khối ngoại rút ròng khỏi thị trường mới nổi, carry trade JPY unwind gây flash crash tháng 8/2024, và Bitcoin ETF thay đổi cấu trúc dòng tiền crypto.

1. Risk-On vs Risk-Off¶

Thị trường tài chính toàn cầu liên tục chuyển đổi giữa hai "chế độ" (regime):

	Risk-On	Risk-Off
Tâm lý	Lạc quan, tham lam	Bi quan, sợ hãi
Nhà đầu tư	Chấp nhận rủi ro cao	Tìm nơi an toàn
Khi nào	Kinh tế tốt, chính sách nới lỏng	Khủng hoảng, bất ổn, chính sách thắt chặt
2024	AI boom, S&P kỷ lục, BTC $100K	Carry trade unwind 8/2024, Fed hawkish 12/2024

Ví dụ đời thường

Khi bạn cảm thấy tự tin về tài chính (vừa tăng lương, có tiền tiết kiệm dư), bạn sẵn sàng mở quán ăn, đầu tư chứng khoán (Risk-On). Khi bạn lo lắng (tin đồn công ty sắp sa thải), bạn tiết kiệm, cắt giảm chi tiêu, không dám mạo hiểm (Risk-Off).

2. Risk-On: khi thị trường lạc quan¶

Khi chế độ Risk-On hoạt động, dòng tiền chảy vào các tài sản rủi ro cao:

Tài sản tăng giá trong Risk-On¶

Tài sản	Lý do	Ví dụ 2024
Cổ phiếu (đặc biệt tech, small-cap)	Kỳ vọng tăng trưởng	Magnificent 7 dẫn dắt S&P 500
Crypto	Tài sản rủi ro cao nhất	BTC $42K → $100K+
Thị trường mới nổi	Dòng vốn tìm lợi nhuận	Ấn Độ Nifty 50 kỷ lục
Commodity currencies (AUD, CAD)	Nhu cầu hàng hóa tăng	Hạn chế vì TQ yếu
Junk bonds	Chấp nhận rủi ro tín dụng	Spread hẹp kỷ lục 2024

Tài sản giảm giá trong Risk-On¶

Vàng (ít hấp dẫn khi mọi người tham lam) - nhưng 2024 ngoại lệ vì NHTW mua.
USD (tiền chảy ra tìm lợi nhuận) - nhưng 2024 vẫn mạnh vì lãi suất cao.
JPY, CHF (đồng tiền trú ẩn kém hấp dẫn).
Trái phiếu chính phủ (lợi suất thấp, không hấp dẫn).

Ví dụ Risk-On 2023-2024¶

Insight

AI-driven Risk-On (2023-2024) là dạng Risk-On đặc biệt - chỉ tập trung vào một nhóm nhỏ:

NVIDIA tăng >800% từ đáy 2022 đến đỉnh 2024.
"Magnificent 7" chiếm >60% mức tăng của S&P 500.
Phần còn lại của thị trường (equal-weight S&P 500) tăng ít hơn nhiều.
Bitcoin tăng từ $16K (11/2022) lên $100K+ (12/2024) nhờ ETF + halving.
Đây là Risk-On hẹp (narrow rally) - khác với Risk-On rộng 2020-2021.

3. Risk-Off: khi thị trường sợ hãi¶

Tài sản tăng giá trong Risk-Off¶

Tài sản	Lý do	Ví dụ 2024
Vàng	Trú ẩn truyền thống	ATH >$2.700
USD	Đồng tiền dự trữ, thanh khoản cao	DXY mạnh
JPY	Carry trade unwind	JPY mạnh lên 9% trong 2 tuần (8/2024)
CHF	Thụy Sĩ trung lập	Ổn định
T-Bills Mỹ	An toàn nhất, có lãi 5%+	Money market funds kỷ lục

Case study Risk-Off: Carry Trade Unwind tháng 8/2024¶

Flash crash lịch sử

31/7/2024: BOJ tăng lãi suất 0.25%
    → Kỳ vọng JPY mạnh lên
    → 2/8: Số liệu việc làm Mỹ yếu → lo suy thoái
    → Carry traders bán tài sản rủi ro, mua JPY trả nợ
    → 5/8: Nikkei -12.4% (worst since 1987)
    → S&P 500 -3%, Bitcoin -17%, VIX → 65
    → Vòng xoáy: JPY mạnh → thêm người unwind → JPY càng mạnh
    → 6-8/8: BOJ trấn an, thị trường phục hồi

4. Flight to safety¶

"Flight to safety" là hiện tượng dòng tiền ồ ạt rút khỏi tài sản rủi ro và chảy vào tài sản an toàn trong thời gian rất ngắn.

Điểm đến an toàn (cập nhật 2024-2025)¶

%%{init: {"theme": "base"}}%%
flowchart TD
    A[Khủng hoảng nổ ra] --> B[Flight to Safety]
    B --> C[1. Tiền mặt USD]
    B --> D[2. T-Bills Mỹ - lãi 4-5%]
    B --> E[3. Vàng - ATH 2024]
    B --> F[4. Trái phiếu Mỹ dài hạn]
    B --> G[5. JPY, CHF]
    C --> H[An toàn nhất, thanh khoản cao nhất]
    D --> I[Gần tiền mặt + có lãi suất]
    E --> J[NHTW mua kỷ lục]
    F --> K[Hiệu quả giảm 2022-2024 vì lạm phát]
    G --> L[JPY nguy hiểm nếu carry trade unwind]

Lưu ý 2024-2025

T-Bills lãi suất 4-5% trở thành nơi trú ẩn hấp dẫn nhất (an toàn + có lợi nhuận). Đây là lý do money market funds Mỹ đạt kỷ lục >$6 nghìn tỷ.
Trái phiếu dài hạn mất hiệu quả trú ẩn vì lạm phát/thâm hụt ngân sách khiến lợi suất tăng (giá giảm).
Vàng trở thành trú ẩn hiệu quả nhất 2024, tăng >25%.
Bitcoin: Một số cho rằng BTC là "digital gold" nhưng vẫn giảm mạnh trong risk-off (8/2024).

Trong khủng hoảng cực lớn¶

Ngay cả tài sản an toàn cũng có thể giảm giá tạm thời:

Nhà đầu tư bán TẤT CẢ để lấy tiền mặt ("cash is king").
Margin call buộc phải bán cả tài sản tốt.
Đây gọi là liquidity crisis (khủng hoảng thanh khoản).

5. Carry trade¶

Carry trade là gì?¶

Carry trade là chiến lược vay tiền ở nơi lãi suất thấp, đầu tư ở nơi lãi suất cao, hưởng chênh lệch.

Ví dụ đời thường

Giống như bạn vay ngân hàng A lãi suất 0.25%/năm (Nhật), rồi gửi tiết kiệm ở ngân hàng B lãi suất 5.25%/năm (Mỹ). Bạn lãi 5%/năm mà không cần làm gì - trừ khi tỷ giá thay đổi.

Carry trade JPY: Quy mô khổng lồ¶

Bước	Hành động (2022-2024)
1	Vay JPY với lãi suất 0% → 0.25%
2	Đổi JPY sang USD (lãi 5.25%) hoặc MXN (lãi 11%)
3	Đầu tư vào trái phiếu, cổ phiếu, thậm chí crypto
4	Hưởng chênh lệch 5-11%/năm + lãi vốn nếu JPY tiếp tục yếu

Rủi ro

Carry trade JPY ước tính $4+ nghìn tỷ USD (một số ước tính lên $20 nghìn tỷ tính cả derivatives). Khi unwind, đây là quả bom tài chính có thể gây flash crash toàn cầu - như đã thấy tháng 8/2024.

6. Carry trade unwind tháng 8/2024 - case study chi tiết¶

Sự kiện quan trọng nhất của thị trường 2024

%%{init: {"theme": "base"}}%%
flowchart TD
    A[31/7: BOJ tăng lãi suất] --> B[JPY kỳ vọng mạnh lên]
    C[2/8: Việc làm Mỹ yếu] --> D[Lo suy thoái + Fed cắt mạnh]
    B --> E[Carry traders bắt đầu unwind]
    D --> E
    E --> F[Bán cổ phiếu, crypto, EM]
    E --> G[Mua JPY trả nợ]
    F --> H[Thị trường giảm]
    G --> I[JPY mạnh lên nhanh]
    H --> J[Margin call]
    I --> K[Thêm carry traders phải unwind]
    J --> K
    K --> E
    L[5/8: Nikkei -12.4%] --> M[Hoảng loạn toàn cầu]
    M --> N[BOJ trấn an: sẽ không tăng lãi nữa]
    N --> O[Phục hồi nhanh trong 1-2 tuần]

Hậu quả cụ thể¶

Tài sản	Biến động (31/7 - 5/8)	Phục hồi
Nikkei 225	-12.4% trong 1 ngày	Phục hồi ~80% trong 2 tuần
S&P 500	-6% trong 3 ngày	Phục hồi hoàn toàn trong 3 tuần
Bitcoin	-17%	Phục hồi trong 2 tuần
USD/JPY	154 → 141 (-8.4%)	Phục hồi về ~145
VIX	15 → 65	Giảm về 20 trong 2 tuần

Insight

Carry trade unwind giống như rạp chiếu phim hàng nghìn người chỉ có một cửa thoát. Khi ai đó hét "cháy", mọi người chen nhau chạy ra. Bài học: Khi BOJ có tín hiệu tăng lãi suất, hãy cẩn thận với TẤT CẢ tài sản rủi ro, không chỉ JPY.

7. Dòng tiền kỷ lục vào Money Market Funds (2023-2025)¶

Hiện tượng chưa từng có

Money market funds Mỹ hút >$6 nghìn tỷ tính đến cuối 2024 - mức cao nhất lịch sử. Đây là "núi tiền mặt" khổng lồ đang chờ cơ hội.

Tại sao?¶

Lãi suất T-Bills 4-5% - mức cao nhất 22 năm. An toàn + lợi nhuận tốt.
Nhà đầu tư không cần chấp nhận rủi ro cổ phiếu khi T-Bills trả 5%.
"TINA" (There Is No Alternative) biến thành "TARA" (There Are Reasonable Alternatives).
Sợ hãi: chiến tranh, bầu cử, thuế quan, AI thay thế việc làm.

Tác động¶

%%{init: {"theme": "base"}}%%
flowchart LR
    A[$6+ nghìn tỷ trong money market] --> B[Ít tiền chảy vào cổ phiếu]
    A --> C[Ít tiền chảy vào trái phiếu dài hạn]
    A --> D[Ít tiền chảy vào EM]
    B --> E[Rally hẹp - chỉ Mag 7]
    C --> F[Lợi suất dài hạn cao]
    D --> G[EM khó khăn]
    A --> H[Khi Fed cắt lãi suất mạnh...]
    H --> I[Tiền có thể đổ ra tìm lợi nhuận cao hơn]
    I --> J[Risk-On lớn tiềm năng]

Insight

$6+ nghìn tỷ trong money market là "dry powder" (thuốc nổ khô) - khi Fed cắt lãi suất đủ mạnh, tiền này có thể đổ vào cổ phiếu và trái phiếu, tạo rally lớn. Nhưng nếu lãi suất giữ cao lâu (higher for longer), tiền tiếp tục "ngồi yên" trong T-Bills.

8. Dòng vốn FDI và FII¶

FDI (Foreign Direct Investment)¶

Đặc điểm: Ổn định, dài hạn (5-20 năm), khó rút nhanh.
Việt Nam 2024: FDI đăng ký ~$38 tỷ, giải ngân ~$23 tỷ. Samsung, Apple, Intel, NVIDIA mở rộng.
Xu hướng: FDI toàn cầu dịch chuyển từ TQ sang Việt Nam, Ấn Độ, Mexico, Indonesia.

FII (Foreign Indirect Investment - "Hot money")¶

Đặc điểm: Dễ rút nhanh, biến động mạnh.
Việt Nam 2024: Khối ngoại bán ròng >$3 tỷ trên HOSE - năm bán ròng thứ 3 liên tiếp.

Chỉ số	2022	2023	2024
Khối ngoại HOSE	Bán ròng ~$1.5 tỷ	Bán ròng ~$1 tỷ	Bán ròng >$3 tỷ
Lý do chính	Fed tăng lãi suất	Lãi suất Mỹ cao	Lãi suất cao + USD mạnh + chưa nâng hạng

Rủi ro

Khối ngoại bán ròng liên tục vì: (1) Lãi suất Mỹ cao hấp dẫn hơn, (2) USD mạnh khiến lợi nhuận quy đổi giảm, (3) Việt Nam chưa được nâng hạng MSCI Emerging Market - nhiều quỹ không thể đầu tư. Khi nâng hạng (dự kiến 2025-2026), dòng tiền ngoại có thể đảo chiều mạnh (+$5-8 tỷ).

9. Dòng tiền rút khỏi thị trường mới nổi (2022-2024)¶

Nguyên nhânNgoại lệTriển vọng 2025

Fed tăng lãi suất lên 5.25% → USD hấp dẫn, tiền rút khỏi EM.
Kinh tế TQ chậm → giảm kỳ vọng vào EM châu Á.
Rủi ro địa chính trị: Nga-Ukraine, Trung Đông, Đài Loan.
Một số nước EM gặp khủng hoảng: Thổ Nhĩ Kỳ (lạm phát >60%), Argentina (đổi tiền).

Ấn Độ: Vẫn hút dòng tiền ngoại nhờ tăng trưởng GDP >7%, dân số trẻ, và thay thế TQ.
Nhật Bản: Dòng tiền ngoại đổ vào Nikkei (cải cách quản trị + JPY yếu).
Mexico: Hưởng lợi nearshoring nhưng Trump đe dọa thuế 25%.

Khi nào dòng tiền quay lại EM?

Fed cắt lãi suất mạnh → USD yếu → tiền chảy vào EM.
Kinh tế TQ phục hồi → commodity demand tăng → EM hưởng lợi.
Việt Nam nâng hạng MSCI → dòng tiền thụ động đổ vào.
Rủi ro: Trump thuế quan có thể làm chậm quá trình này.

10. Taper tantrum và bài học cho 2025¶

Taper Tantrum gốc (2013)¶

Lịch sử: Taper Tantrum 2013

Tháng 5/2013: Bernanke chỉ nói Fed có thể giảm mua trái phiếu.
Lợi suất 10 năm tăng vọt từ 1.6% lên 3.0%.
Thị trường mới nổi bán tháo: Rupee -20%, Real -17%.
Bài học: Lời nói của Fed có sức mạnh kinh khủng.

"Reverse Taper Tantrum" 2025?¶

Insight

Năm 2025, rủi ro không phải Fed rút tiền mà là Fed không thể cắt lãi suất như thị trường kỳ vọng. Nếu lạm phát tăng lại (do thuế quan Trump, dầu, vận chuyển), Fed giữ lãi suất cao → "higher for longer" → EM tiếp tục chịu áp lực.

11. Liquidity - thanh khoản là vua¶

Hai loại thanh khoản¶

1. Thanh khoản thị trường (Market Liquidity)

Có đủ người mua/bán không?
Spread nhỏ = thanh khoản cao.
Ví dụ 2024: EUR/USD spread ~0.1 pip (cực cao). Altcoin vốn hóa nhỏ spread 5-10% (cực thấp).

2. Thanh khoản hệ thống (System Liquidity)

Lượng tiền lưu thông trong hệ thống tài chính.
Fed bơm tiền (QE) = tăng → tài sản tăng giá.
Fed rút tiền (QT) = giảm → tài sản giảm giá.

Thanh khoản 2024-2025¶

%%{init: {"theme": "base"}}%%
flowchart LR
    A[Fed QT tiếp tục 2024] --> B[Rút ~$60 tỷ/tháng từ bảng cân đối]
    A --> C[Giảm thanh khoản hệ thống]
    D[Nhưng: Reverse Repo giảm] --> E[Bù đắp một phần QT]
    F[Kho bạc Mỹ phát hành nợ kỷ lục] --> G[Hút thanh khoản thêm]
    C --> H[Rủi ro: Thanh khoản cạn kiệt đột ngột]
    E --> I[Thực tế: Thanh khoản chưa quá căng]
    H --> J[Flash crash kiểu 8/2024]
    I --> K[Thị trường vẫn tăng 2024]

Giai đoạn	Thanh khoản	Kết quả
2020-2021	Fed bơm ~$5 nghìn tỷ	MỌI THỨ tăng: stocks, crypto, BĐS, NFT, meme
2022	Fed rút + tăng lãi suất	MỌI THỨ giảm
2023-2024	Fed tiếp tục QT nhưng chậm hơn	Thị trường tăng (nhờ AI + kỳ vọng Fed pivot)
2025	QT có thể dừng, cắt lãi suất chậm	Tùy thuộc lạm phát và thuế quan

Câu nói bất hủ

"Don't fight the Fed" (Đừng chống lại Fed). Khi Fed bơm tiền → mua. Khi Fed rút tiền → cẩn thận. Nhưng 2024-2025 phức tạp hơn: Fed rút tiền (QT) nhưng Treasury General Account và Reverse Repo tạo thanh khoản bù đắp. Cần theo dõi Net Liquidity (tổng thanh khoản ròng), không chỉ hành động của Fed.

12. Tổng kết¶

Khái niệm	Điểm chính (2024-2025)
Risk-On / Risk-Off	2024: AI Risk-On hẹp (Mag 7), flash crash Risk-Off (8/2024)
Flight to safety	T-Bills 5% là trú ẩn mới hấp dẫn nhất. Vàng ATH. TP dài hạn kém hiệu quả
Carry trade	JPY carry ~$4+ nghìn tỷ. Unwind 8/2024 gây Nikkei -12.4%
Money market	Kỷ lục $6+ nghìn tỷ - "dry powder" chờ cơ hội
FDI vs FII	FDI mạnh (Việt Nam $38 tỷ), FII rút (khối ngoại bán ròng $3 tỷ)
EM outflows	3 năm liên tiếp. Đảo chiều khi Fed cắt mạnh + VN nâng hạng
Thanh khoản	Yếu tố #1. "Don't fight the Fed" nhưng cần xem Net Liquidity

Lời khuyên cho người mới

Hãy luôn tự hỏi: "Bây giờ là Risk-On hay Risk-Off?" và "Fed đang bơm hay rút tiền?"

Risk-On + Fed nới lỏng → cổ phiếu, crypto (thời kỳ 2020-2021).
Risk-Off + Fed thắt chặt → vàng, T-Bills, tiền mặt (thời kỳ 2022).
2024-2025 phức tạp: AI Risk-On hẹp + Fed chưa nới lỏng thực sự. Cần chọn lọc, không "all-in" bất kỳ hướng nào.

Bài tiếp theo: Phân tích cơ bản